← Blog

Tahsilat risk analizi nasıl yapılır?

Ay sonunda "kim ödemedi?" diye bakmak yerine, hangi müşterinin riskli olduğunu sorun büyümeden görün.

13 Eylül 2026Güncellendi: 12 Ekim 20267 dakika okumaTahsilat Radar

Ay sonunda "kim ödemedi?" diye bakmak artık yetmiyor.

Çoğu firma tahsilatı reaktif yönetir: vade geçer, muhasebe liste çıkarır, biri aramaya başlar. Ama o noktada iş işten geçmiş olabilir. Müşteri 60 gün gecikmiş, aranmamış, hatırlatma gelmemiş ve siz ancak ay sonu raporunda öğreniyorsunuz.

Tahsilat risk analizi tam da bunu önlemek için var: sorun büyümeden, kimin riskli olduğunu önceden görmek.

Tahsilat riski nedir?

Tahsilat riski, bir müşterinin vadesi gelen borcunu zamanında ödeyip ödemeyeceğine dair belirsizliktir. Her firmada bazı müşteriler düzenli öder, bazıları hep geç kalır, bazıları ise söz verir ama tutmaz. Bu farkı sistematik olarak ölçmek ve buna göre hareket etmek, tahsilat verimliliğini doğrudan etkiler.

Risk analizinin amacı basit: önce kimi aramalısınız? Zamanınız ve ekibiniz sınırlı. Doğru müşteriyi doğru zamanda aramak hem tahsilat oranını artırır hem gereksiz çabayı azaltır.

Müşteri riskini belirleyen 4 faktör

Bir müşterinin tahsilat riski genellikle şu dört faktörün bileşimiyle şekillenir:

Gecikme geçmişi

Müşteri daha önce kaç kez geç ödedi? Hangi sıklıkla? Geçmiş davranış, gelecek davranışın en güvenilir göstergesidir. Bir müşteri son 6 ayda üç kez geciktiyse dördüncü faturada da gecikmesi kuvvetle muhtemeldir.

Ortalama gecikme süresi

Sadece "gecikti mi" değil, "kaç gün gecikti" sorusu da önemlidir. 5 gün geciken müşteriyle 45 gün geciken müşteri aynı kategoride değerlendirilemez. Ortalama gecikme süresi riskin büyüklüğünü gösterir.

Ödeme sözlerinin tutulma oranı

Tahsilat sürecinde müşteriler çoğu zaman "önümüzdeki hafta ödeyeceğim" gibi sözler verir. Bu sözlerin ne kadarını gerçekten tuttuğu güvenilirliğin somut bir ölçüsüdür. Söz verip tutmayan müşteri risk profilinde yukarı çıkar.

Güncel bakiye ve vade durumu

Müşterinin toplam açık bakiyesi ve vadesi geçmiş bakiyenin oranı anlık risk seviyesini gösterir. Yüksek bakiyeli ve vadesi geçmiş tutarı büyük müşteri acil öncelik gerektirir.

Bu dört faktörü birlikte değerlendirdiğinizde hangi müşterinin "bugün aranması gereken" olduğunu çok daha net görürsünüz.

Örnek: basit bir risk puanlama tablosu

Her faktöre 0 ile 3 arasında puan verin. 0 risk yok, 3 yüksek risk demektir. Puanları topladığınızda her müşteri 0 ile 12 arasında bir puan alır.

MüşteriGecikme geçmişiOrtalama gecikme süresiSöz tutmaGüncel bakiye ve vade durumuToplam
A Ticaret01034
B Yapı22127
C Gıda333211

A Ticaret'in bakiyesi büyük ama düzenli ödüyor; burada izlemek yeterli. C Gıda hem uzun süredir gecikmede hem de sözlerini tutmuyor; öncelik onda. B Yapı orta riskte ama gecikme geçmişi bozulmaya başlamış, erken temas gerekir.

Bu tablo bir başlangıçtır. Faktörlerin ağırlığı işletmeye göre değişir: bazı işletmeler için tutar, bazıları için ödeme düzeni daha belirleyicidir.

Risk analizi ne sıklıkla yapılmalı?

Risk durağan değildir; ödeme alışkanlığı birkaç ay içinde değişebilir. Aylık bir gözden geçirme çoğu işletme için yeterlidir. Büyük bakiyeli müşterilerde, yeni bir kredi limiti ya da vade talebi geldiğinde ve iki ödeme sözü üst üste tutulmadığında analiz beklenmeden yenilenmelidir.

Excel'le tahsilat risk analizi yapılabilir mi?

Yapılabilir ama sınırlı.

Excel'de müşteri bazlı gecikme geçmişi tutabilir, vade raporları çıkarabilirsiniz. Küçük ölçekte ve az müşteriyle bu yeterli olabilir. Ancak müşteri sayısı arttıkça ve tahsilat süreci karmaşıklaştıkça Excel'in sınırları belirginleşir:

Veriyi ERP'den elle aktarmak zaman alır ve hata riski taşır. Ödeme sözlerini takip etmek için ayrı bir liste tutmak gerekir. "Bugün kimi arayacağım" sorusunun cevabını Excel size söylemez, siz hesaplamak zorundasınız. Birden fazla kişi aynı dosyayı güncellemeye çalışınca veriler karışır.

Kısacası Excel riski görmek için değil, kaydetmek için uygundur. Riski analiz etmek ve öncelik sıralamak için daha sistematik bir yaklaşım gerekir. Gecikme dilimlerinin nasıl hesaplandığını yaşlandırma raporu rehberimizde anlattık.

Tahsilat Radar'da risk analizi nasıl çalışır?

Tahsilat Radar, analiz edilen her müşteri için iki ayrı 0-100 skoru üretir. Risk Skoru müşterinin ne kadar riskli olduğunu, Tahsilat Eğilimi ise müşterinin ödeme davranışını gösterir. İki skor da gecikme geçmişini, ortalama gecikme süresini, verilen sözlerin tutulup tutulmadığını, son ödemeden bu yana geçen süreyi ve ulaşılamayan görüşmeleri birlikte değerlendirir. Bunlara ek olarak, mali dönem içindeki ödeme sıklığından hesaplanan bir ödeme olasılığı da gösterilir.

Yukarıdaki örnek tablo elle uygulanabilecek basit bir yöntemdir; Tahsilat Radar'ın puanı farklı hesaplanır. Puan iki eksenden oluşur: bugünkü borcun aciliyeti (tutara göre ağırlıklı gecikme, vadesi geçmiş oran, bakiye büyüklüğü, vadesi geçmiş çek ve senetler) ve müşterinin ödeme davranışı (söz sonuçları, vadesinde ödeme oranı, çek geçmişi, ulaşılamayan görüşmeler). Davranış ekseni yavaş değişir; müşteri bir kez ödeme yaptı diye geçmişi silinmez. Puan ERP verisiyle hesaplanır, 24 saat geçerli tutulur; cari kartı ya da rapor açıldığında ve ödeme geldiğinde tazelenir. Risk raporunda puana tıklandığında hangi kalemin kaç puan eklediği ya da düşürdüğü satır satır görünür.

Sonuç pratiktir: risk raporu ekranı müşterileri risk skoruna göre sıralı açılır, en riskli müşteri en üstte görünür. Tahsilat ekibinin sabah "bugün neye bakacağım?" diye düşünmesine gerek kalmaz.

Dahası Tahsilat Radar, ERP'nizden (Logo, DİA, Netsis, Mikro) veriyi doğrudan okur. Elle aktarma ve veri güncelleme derdi yoktur; risk analizi gerçek ERP verinizle çalışır.

Risk puanının dökümünü kendi ERP verinize benzer bir senaryoda görmek için demo planlayın.

Sonuç

Tahsilat risk analizi karmaşık bir süreç değil ama sistematik olmayı gerektirir. Hangi müşterinin riskli olduğunu geçmiş davranışa, gecikme süresine ve söz tutma durumuna bakarak belirleyebilirsiniz. Bunu tutarlı biçimde yapabilmek için ise veriyi ERP'den okuyan, skoru otomatik hesaplayan bir araca ihtiyaç vardır.

Tahsilat Radar'ın risk analizi modülünü görmek ister misiniz? Demo için iletişime geçin.

Önce ekranlara bakmak isterseniz: ekran turu →

← Tüm blog yazıları

Ürünü kendi ERP'nizle görün.

Logo, DİA, Netsis ya da Mikro yapınız üzerinden kısa bir demo planlayalım; teklifi 24 saat içinde iletelim.